گواهی های انسانی، ۹
کشت جالیزی و باغی شایعه
محفل: زمین از پیش مستعد است. اتفاق مهمی افتاده، اطلاعات ناقص است، اضطراب بالا رفته، و مردم می خواهند هرچه سریعتر به پاسخی برسند. دشمن، با چهره ای پنهان پشت نقاب، روی همین زمین کار می کند.
یادداشت مهمان، کورش علیانی، فعال فرهنگی:
شایعه فقط یک پدیده خودجوش اجتماعی نیست. سازوکاری طبیعی است که از دل ابهام، نگرانی و کمبود اطلاعات بیرون می آید، اما همین سازوکار را میتوان عامدانه دست کاری کرد. جهت استفاده جنگی از شایعه همیشه لازم نیست کسی دروغ بسازد و وارد جامعه کند. گاهی گفتن بخشی از حقیقت کافی است؛ بشکلی که مخاطب آنرا ناصحیح بفهمد یا از آن نتیجه ای بگیرد که شواهد پشتیبانش نیستند.
زمین از پیش مستعد است. اتفاق مهمی افتاده، اطلاعات ناقص است، اضطراب بالا رفته، و مردم می خواهند هرچه سریعتر به پاسخی برسند. دشمن، با چهره ای پنهان پشت نقاب، روی همین زمین کار می کند. ابهام را بیشتر می کند. چند نشانه ناقص وارد محیط می کند. روایتهای متناقض را به گردش می اندازد. فشار عاطفی را بالا می برد، یا منابعی را که می توانند خطاها را تصحیح کنند بی اعتبار می کند. از این جا به بعد، جامعه خودش بخش بزرگی از کار را انجام می دهد. قطعات را به هم وصل می کند، شکاف ها را پر می کند، نتیجه می سازد، و آنرا بازنشر می دهد. محصول را مردم ساخته اند، اما شرایط تولیدش مهندسی شده است.
به همین دلیل، پیدا کردن جمله نخست یا حسابی که آنرا اولین بار منتشر نموده، تمام عملیات را آشکار نمی نماید. طراح امکان دارد مواد اولیه و فشار را فراهم نموده باشد و ادامه زنجیره را به سازوکار عادی جامعه سپرده باشد.
نخستین کاربرد این سازوکار را میتوان «کشت جالیزی» دانست. هدف، محصولی مشخص و نسبتاً فوری است. این منطق جنگ روانی است. شایعه برای ایجاد ترس، سردرگمی، بی اعتمادی، افت روحیه، یا واداشتن مخاطب به رفتاری معین به کار می رود. موفقیت عملیات هم با نتیجه ی کوتاه مدتش سنجیده می شود. آیا مردم عقب نشستند؟ هجوم بردند؟ از جایی گریختند؟ اعتمادشان به نهادی کم شد؟ تصمیمی را گرفتند که طراح عملیات می خواست؟
کاربرد دوم که جنگ شناختی است، به «کشت باغی» شبیه است. این جا هدف فقط محصول این فصل نیست؛ محصول دیرپا و هر ساله است. معیارهای تشخیص اعتبار، میزان تحمل ابهام، اعتماد به نهادهای تصحیح، و آستانه پذیرش ادعا هدف قرار می گیرند. اگر این کار تکرار شود، جامعه بتدریج با شواهد ضعیف تر به نتیجه می رسد، زودتر ادعا را می پذیرد، و با آمادگی بیشتری شایعه ی بعدی را تولید یا بازنشر می کند. عملیات دیگر فقط یک باور را تغییر نداده است؛ شیوه ساخته شدن باورها را تغییر داده است.
تفاوت اصلی همین جا است. جنگ روانی می خواهد با شایعه اثری مشخص بگیرد؛ بطورمثال مردم قبول کنند فرمانده کل قوا در طبقه ی چهل و چهارم زیر زمین پنهان شده است، یا آمریکا می تواند با فشردن یک دکمه جنگ را قبل از شروع ببرد و تمام کند. جنگ شناختی به یک باور مشخص قانع نیست. می خواهد ظرفیت جامعه برای تشخیص، ارزیابی، و ساختن واقعیت را تغییر دهد؛ یعنی کاری کند که ادعاهای بعدی نیز آسان تر پذیرفته شوند، حتی وقتی شواهدشان ضعیف تر است.
پیچیده ترین استفاده جنگی از شایعه الزاماً جعل یک داستان نیست. گاهی کافی است شرایطی ساخته شود که بخشی از جامعه، بی آنکه بداند، تولید و توزیع شایعه را به عهده بگیرد. در کشت جالیزی، زمین برای محصول امروز به کار گرفته می شود؛ در کشت باغی، درخت می کارند برای سال ها و دهه ها برداشت.
خلاصه اینکه این جا هدف فقط محصول این فصل نیست؛ محصول دیرپا و هر ساله است. می خواهد ظرفیت جامعه برای تشخیص، ارزیابی، و ساختن واقعیت را تغییر دهد؛ یعنی کاری کند که ادعاهای بعدی نیز آسان تر پذیرفته شوند، حتی وقتی شواهدشان ضعیف تر است.
منبع: محفل
این مطلب محفل را می پسندید؟
1
0
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب